Đối với mỗi con nhang đệ tử và người thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu, việc ghi nhớ và tham dự các ngày khánh tiệc của Chư vị Thánh Thần trong năm là một phần không thể thiếu trên con đường tu tập. Mỗi ngày tiệc không chỉ là một sự kiện tâm linh, mà còn là dịp để con cháu muôn nơi hướng về cội nguồn, thể hiện lòng thành kính và cầu xin ân phước.
Tuy nhiên, hệ thống thần điện Tứ Phủ vô cùng đồ sộ với rất nhiều ngày tiệc khác nhau. Bài viết này của Đạo Mẫu sẽ tổng hợp một cách đầy đủ và chi tiết nhất lịch các ngày Tiệc Tứ Phủ chính trong 12 tháng Âm lịch để bạn tiện tra cứu và sửa soạn lễ vật dâng cúng cho được chu toàn.
Mục lục bài viết
Tiệc tứ phủ là gì
Tiệc Tứ Phủ là danh từ dùng để chỉ toàn bộ hệ thống lễ vật, ẩm thực được chuẩn bị và dâng lên Hội đồng Tứ Phủ trong một nghi lễ Hầu Đồng. Đây không phải là một bữa tiệc theo nghĩa trần tục, mà là một yến tiệc cung đình thiêng liêng, nơi gia chủ (thanh đồng) dùng những sản vật tinh túy nhất của cõi trần để nghênh đón, thết đãi và thể hiện lòng thành kính đối với Chư vị Thánh Thần khi các Ngài giáng ngự.
Nếu buổi Hầu Đồng là một buổi thiết triều, một buổi yến tiệc cung đình thiêng liêng, thì Tiệc Tứ Phủ chính là toàn bộ phần ẩm thực và lễ vật được dâng lên các vị khách quý là Chư vị Thánh Thần.
Các ngày tiệc tứ phủ trong năm
Do Tín ngưỡng thờ Mẫu có tính địa phương sâu sắc, lịch tiệc ở một số nơi có thể có sự khác biệt nhỏ về ngày tháng hoặc tập trung vào các vị Thánh bản địa. Danh sách dưới đây được tổng hợp dựa trên các thông lệ phổ biến và được công nhận rộng rãi nhất.
Tháng 1: Khởi đầu một năm mới
- Ngày 06/01: Khánh tiệc Cô Đôi Thượng Ngàn.
- Ngày 09/01: Khánh tiệc Đức Vua Cha Ngọc Hoàng Thượng Đế và tiệc Cửu Thiên Huyền Nữ.
- Ngày 10/01: Khánh tiệc Quan Lớn Đệ Nhất và Ông Hoàng Bát.
- Ngày 12/01: Khánh tiệc Đệ Nhất Vương Cô và tiệc Bà Chúa Kho.
- Ngày 15/01 (Rằm tháng Giêng): Đại lễ Thượng Nguyên và khánh tiệc Tản Viên Sơn Thánh.
- Ngày 19 – 21/01: Khánh tiệc Tứ Vị Vua Bà (Đền Cờn, Nghệ An).
- Ngày 20/01: Kỷ niệm ngày nhà Trần ra quân.
Tháng 2: Mùa lễ hội
- Ngày 01/02: Khánh tiệc Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn (chính tiệc tại Mẫu Đông Cuông).
- Ngày 03/02: Khánh tiệc Đức Thánh Nhượng Đại Vương Trần Quốc Tảng (Đền Cửa Ông) và tiệc Chầu Đệ Nhị Thượng Ngàn.
- Ngày 14/02: Khánh tiệc đản nhật Quan Lớn Đệ Ngũ Tuần Tranh.
- Ngày 15/02: Khánh tiệc Quốc Mẫu Tây Thiên.
- Ngày 20/02: Tiệc Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn (tại các bản điện khác).
- Ngày 28/02: Tiệc Quan Hoàng Lục.
Tháng 3: Tiệc Mẫu
- Ngày 03/03: Chính tiệc Đức Quốc Mẫu Liễu Hạnh (Mẫu Đệ Nhất Thượng Thiên). Đây là một trong những đại lễ lớn nhất trong năm.
- Ngày 06/03: Tiệc Hưng Hiến Đại Vương Trần Quốc Nghiễn.
- Ngày 14/03: Tiệc Chầu Đệ Tứ Khâm Sai.
- Ngày 17/03: Tiệc Chầu Tám Bát Nàn.
Tháng 4: Đại lễ nhập Hạ
- Ngày 12/04: Tiệc Chúa Thác Bờ (Hòa Bình).
- Ngày 18/04: Tiệc Chầu Đệ Tam Thoải Phủ.
- Ngày 24/04: Tiệc Quan Lớn Đệ Tứ Khâm Sai.
Tháng 5
- Ngày 05/05: Tiệc Đệ Nhị Vương Cô.
- Ngày 10/05: Tiệc Chầu Lục Cung Nương và Cô Sáu Sơn Trang.
- Ngày 20/05: Tiệc Chầu Năm Suối Lân.
- Ngày 25/05: Tiệc Quan Lớn Tuần Tranh (ngày hóa).
Tháng 6
- Ngày 10/06: Tiệc Mẫu Đệ Tam Thoải Phủ (Đền Mẫu Hàn Sơn, Hà Trung, Thanh Hóa).
- Ngày 12/06: Tiệc Cô Bơ Thoải Cung.
- Ngày 24/06: Tiệc Quan Lớn Đệ Tam.
- Ngày 26/06: Tiệc Quan Hoàng Bơ (Quan Hoàng Ba).
Tháng 7: Lễ Vu Lan
- Ngày 17/07: Khánh tiệc Ông Hoàng Bảy Bảo Hà (Lào Cai).
- Ngày 21/07: Tiệc Chầu Bảy Kim Giao.
Tháng 8: Tiệc Cha
- Ngày 15/08: Tiệc đản nhật Đức Quốc Mẫu Liễu Hạnh tại Phủ Dầy.
- Ngày 20/08: Đại lễ tiệc Cha – Đức Thánh Trần Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
- Ngày 22/08: Tiệc Đức Vua Cha Bát Hải Động Đình (Đền Đồng Bằng, Thái Bình).
- Ngày 24/08: Tiệc Quan Lớn Đệ Nhất (ngày hóa).
Tháng 9
- Ngày 09/09: Tiệc Cô Chín Đền Sòng.
- Ngày 12/09: Tiệc Chầu Bé Bắc Lệ (Lạng Sơn).
- Ngày 20/09: Tiệc Chầu Mười Đồng Mỏ (Lạng Sơn).
Tháng 10: Tiệc Ông Hoàng Mười
- Ngày 10/10: Chính tiệc Ông Hoàng Mười (Nghệ An, Hà Tĩnh). Đây cũng là một trong những đại lễ thu hút đông đảo tín đồ nhất.
Tháng 11
- Ngày 02/11: Tiệc Quan Lớn Đệ Nhị (ngày hóa).
- Ngày 06/11: Tiệc đản nhật Vua Cha Nhạc Phủ Tản Viên Sơn Thánh.
- Ngày 11/11: Tiệc Quan Lớn Đệ Nhị (Đản nhật Quan Giám Sát).
Tháng 12: Lễ Tất Niên
- Ngày 01/12 – 22/12: Các bản hội, bản đền, phủ thường tổ chức Đại Lễ Tất Niên, tạ ơn Thánh Thần đã phù hộ cho một năm trôi qua bình an.
- Ngày 25/12: Tiệc Chúa Đệ Tam Lâm Thao.
Trong Tín ngưỡng thờ Mẫu, ngoài những đại lễ, chính tiệc lớn gắn với ngày đản sinh, hóa thánh của từng vị trong năm, có hai ngày “tiệc tuần” cố định hàng tháng được các con nhang đệ tử đặc biệt coi trọng để dâng lễ, sửa soạn tiệc cúng. Đây được xem là những ngày cổng tâm linh rộng mở, lời cầu nguyện dễ được chứng giám nhất.
- Ngày Mùng 1 (Ngày Sóc): Là ngày đầu tiên của một tháng Âm lịch. Dâng tiệc vào ngày này mang ý nghĩa của sự khởi đầu mới. Con nhang đệ tử dâng lễ vật lên Tứ Phủ với mong muốn được các vị Thánh Thần soi xét, che chở và ban phước cho một tháng trọn vẹn sắp tới được hanh thông, vạn sự cát tường, công việc thuận lợi.
- Ngày Rằm (Ngày Vọng): Là ngày 15 Âm lịch hàng tháng, khi mặt trăng tròn vành vạnh nhất. Đây là thời điểm khí Âm Dương giao hòa, viên mãn. Dâng tiệc vào ngày Rằm mang ý nghĩa tạ ơn các vị Thánh Thần đã gia hộ cho nửa tháng đã qua được bình an, đồng thời tiếp tục cầu xin sự che chở cho nửa tháng còn lại.
Lưu ý từ Đạo Mẫu: Cần phân biệt rõ giữa “Tiệc Tuần” (Mùng 1, Rằm) và “Chính Tiệc”. Tiệc Tuần là các lễ tiệc thường kỳ hàng tháng để cầu bình an, may mắn chung. Còn “Chính Tiệc” là những đại lễ lớn trong năm, gắn với một vị Thánh cụ thể (ví dụ: Tiệc Cha tháng Tám, Tiệc Mẹ tháng Ba…), thường có quy mô lớn và long trọng hơn rất nhiều.
Các thành phần chính tạo nên một Tiệc Tứ Phủ
Một Tiệc Tứ Phủ đầy đủ và trang trọng thường bao gồm nhiều loại lễ vật khác nhau, mỗi loại đều mang một ý nghĩa biểu tượng riêng.
- Mâm lễ mặn: Thường bao gồm xôi, gà luộc, giò, chả… Đây là những lễ vật cơ bản trong văn hóa thờ cúng của người Việt, thể hiện cho sự no đủ, sung túc và tấm lòng thành kính của con cháu dâng lên tiên tổ, thần linh.
- Mâm lễ chay/ngọt (Oản, quả): Bao gồm oản phẩm, bánh kẹo, hoa quả tươi… Hoa quả tượng trưng cho những tinh hoa của đất trời. Đặc biệt, oản phẩm được trang trí cầu kỳ, đẹp mắt không chỉ là lễ vật mà còn là một tác phẩm nghệ thuật, thể hiện cho sự ngọt ngào, thanh khiết dâng Thánh.
- Hoa tươi và Trầu cau: Hoa tươi mang đến hương thơm và sự tươi mới, làm đẹp cho không gian hành lễ. Trầu cau là vật phẩm không thể thiếu trong các nghi lễ truyền thống của người Việt, mang ý nghĩa kết nối, giao duyên.
- Trà, Rượu, Nước: Ba loại thức uống này tượng trưng cho sự thanh tịnh (trà), sự hân hoan (rượu) và cội nguồn của sự sống (nước), là những lễ vật tinh khiết để dâng lên các đấng bề trên.
- Vàng mã và Trang sức: Bên cạnh đồ ăn thức uống, Tiệc Tứ Phủ còn có các loại vàng mã (tiền, vàng, quần áo…) và trang sức (lược, gương, vòng…) để dâng lên các Thánh. Đây là những vật phẩm tượng trưng, thể hiện mong muốn các Ngài có một cuộc sống đầy đủ, sung túc nơi cõi thiêng.
Ý nghĩa tâm linh sâu sắc của Tiệc Tứ Phủ
1. Biểu hiện của lòng thành kính và sự chu đáo:
Việc chuẩn bị một Tiệc Tứ Phủ thịnh soạn, chu đáo chính là cách hữu hình nhất để thanh đồng và gia chủ thể hiện tấm lòng thành kính, sự biết ơn và mong muốn được nghênh đón các vị Thánh Thần một cách trang trọng nhất. Mọi lễ vật đều phải được lựa chọn kỹ càng, sạch sẽ và bày biện đẹp mắt.
2. Là cầu nối giữa cõi Âm và cõi Dương
Tiệc Tứ Phủ là một phương tiện giao tiếp tâm linh. Thông qua việc dâng lễ, người trần gửi gắm những ước nguyện, lời cầu xin của mình lên cõi thiêng. Khi các vị Thánh “chứng tâm” và “thụ hưởng” những lễ vật này, điều đó có nghĩa là lời thỉnh cầu đã được lắng nghe và chấp thuận.
3. Là nguồn gốc của Lộc Thánh
Đây là ý nghĩa quan trọng và được nhiều người biết đến nhất. Sau khi các vị Thánh đã “khâm nhận” lễ vật (chứng tâm), toàn bộ đồ lễ trong Tiệc Tứ Phủ sẽ được coi là đã hấp thụ linh khí, phúc lành và trở thành Lộc Thánh.
- Lộc Thánh là gì? Là những phần quà (có thể là một cái bánh, cái kẹo, một bông hoa, một chút tiền lẻ…) được thanh đồng (lúc này đang là hiện thân của vị Thánh) ban phát cho những người tham dự buổi lễ.
- Ý nghĩa: Người nhận được Lộc Thánh tin rằng họ đang nhận về sự may mắn, sức khỏe, tài lộc và sự che chở của chính vị Thánh đó. Vì vậy, Lộc Thánh dù vật chất nhỏ bé nhưng mang giá trị tinh thần vô cùng to lớn.
4. Thể hiện triết lý Âm phù Dương trợ
Tiệc Tứ Phủ thể hiện rõ nét triết lý trong tâm thức người Việt: con cháu dâng lễ vật lên Thánh Thần (phần Âm), và Thánh Thần sẽ ban phước lành, sự may mắn lại cho người trần (phần Dương). Đó là một sự trao đổi ân phước, một vòng tuần hoàn của sự cho đi và nhận lại giữa hai cõi giới.
Tiệc Tứ Phủ không chỉ là những mâm lễ vật chất, mà là hiện thân của một nền văn hóa tâm linh giàu bản sắc. Nó là tấm lòng thành kính, là lời nguyện cầu, là sợi dây kết nối vô hình giữa con người và thế giới thần linh. Hiểu được ý nghĩa sâu xa của Tiệc Tứ Phủ và Lộc Thánh, chúng ta sẽ càng thêm trân trọng những giá trị nhân văn và triết lý sống tốt đẹp ẩn chứa trong nghi lễ Hầu Đồng của Tín ngưỡng thờ Mẫu Việt Nam.
Việc sửa soạn lễ vật dâng lên trong các ngày khánh tiệc là một nét đẹp văn hóa tâm linh, nhưng điều quan trọng nhất vẫn nằm ở “cái tâm” thành kính. Hiểu và ghi nhớ lịch tiệc Tứ Phủ trong năm giúp chúng ta chủ động hơn trong việc thực hành tín ngưỡng, thể hiện lòng biết ơn và duy trì sự kết nối thiêng liêng với thế giới Thánh Thần. Đạo Mẫu hy vọng đây là một cẩm nang hữu ích trên con đường tu tập của bạn.
