Ngay sau Tam Tòa Thánh Mẫu là hàng Ngũ Vị Tôn Quan, hay còn được gọi là Ngũ Vị Tôn Ông hoặc Năm vị Quan Lớn. Các Ngài là năm vị đại thần, năm vị tướng lĩnh tối cao của Thiên đình, thay mặt Vua Cha và Thánh Mẫu để cai quản bốn cõi trời, đất, sông, núi (Tứ Phủ).
Các Quan Lớn Tứ Phủ không chỉ là những vị thần linh có quyền năng to lớn mà còn là biểu tượng của công lý, sự uy nghiêm và trật tự của vũ trụ. Trong các nghi lễ, đặc biệt là Hầu Đồng, các giá Quan Lớn luôn là những giá hầu đầu tiên, thể hiện vai trò “khai đàn mở phủ”, dẹp đường cho các vị Thánh cấp cao hơn giáng ngự.
Vậy Ngũ Vị Tôn Quan gồm những ai? Sự tích và vai trò của từng vị ra sao? Hãy cùng Đạo Mẫu tìm hiểu về năm vị trụ cột đầy quyền uy này.
1. Ngũ Vị Tôn Quan là ai? Nguồn gốc và Vị trí
Ngũ Vị Tôn Quan là năm vị quan lớn, theo truyền thuyết phổ biến nhất, các ông là con trai của Vua Cha Bát Hải Động Đình. Các ông được giao nhiệm vụ trấn giữ các phương, các phủ khác nhau trong vũ trụ quan Tứ Phủ.
Trên ban thờ, tượng hoặc long ngai bài vị của Ngũ Vị Tôn Quan thường được đặt ngay hàng dưới, phía trước ban thờ Tam Vị Thánh Mẫu. Mỗi vị Quan sẽ mặc áo thêu rồng với màu sắc tương ứng với phủ mà mình cai quản.
Quan Lớn Đệ Nhất Thượng Thiên
Danh xưng: Đệ Nhất Tôn Quan, Quan Đệ Nhất.
Phủ cai quản: Thiên Phủ (Miền Trời).
Màu áo: Đỏ.
Sự tích và Vai trò: Ông là con trai cả của Vua Cha Bát Hải Động Đình, được giao quyền cai quản Thiên Phủ. Quan Lớn Đệ Nhất là vị quan tối cao, thay mặt Vua Cha và Mẫu Thượng Thiên điều hành công việc trên Thiên đình, xét xử việc trần gian.
Khi hầu đồng: Ông rất ít khi giáng đồng. Chỉ trong những đại lễ vô cùng quan trọng như lễ Mở phủ, Tạ phủ, hầu xông đền, người ta mới thỉnh mời ông về ngự. Khi giáng đồng, ông mặc áo đỏ thêu rồng, làm lễ tấu hương, khai quang, chứng sớ điệp, thể hiện sự uy nghiêm, trang trọng bậc nhất.
Quan Lớn Đệ Nhị Thượng Ngàn
Danh xưng: Đệ Nhị Tôn Quan, Quan Đệ Nhị Giám Sát.
Phủ cai quản: Nhạc Phủ (Miền Rừng núi).
Màu áo: Xanh lá.
Sự tích và Vai trò: Ông là con trai thứ hai của Vua Cha, được giao quyền giám sát và cai quản miền sơn lâm. Ông thường tuần du khắp chốn rừng núi, bảo vệ tài nguyên, che chở cho các dân tộc miền núi và muông thú. Người dân thường cầu xin ông khi mất mùa, hạn hán để xin mưa thuận gió hòa.
Khi hầu đồng: Giá hầu của ông thường mang phong thái điềm tĩnh, uyên bác. Khi ngự đồng, ông có thể múa võ, múa cờ, ban tài lộc, sức khỏe cho con nhang đệ tử.
Quan Lớn Đệ Tam Thoải Phủ
Danh xưng: Đệ Tam Tôn Quan, Quan Lớn Đệ Tam.
Phủ cai quản: Thoải Phủ (Miền Sông nước).
Màu áo: Trắng.
Sự tích và Vai trò: Ông là con trai thứ ba của Vua Cha, được giao quyền cai quản toàn bộ miền sông nước. Sự tích về ông được lưu truyền nhiều nhất, nổi tiếng với giai thoại ông xả thân cứu vua Hùng trong một trận chiến trên sông Lô, sau đó hiển Thánh và được thờ phụng. Ông là vị thần bảo hộ cho những người làm nghề sông biển.
Khi hầu đồng: Đây là một trong những giá Quan Lớn hay về ngự đồng nhất. Khi giáng ngự, ông mặc áo trắng thêu rồng, thường cầm đôi song kiếm và múa rất đẹp, thể hiện phong thái của một vị tướng thủy quân tài ba, oai hùng. Đền thờ chính của ông là Đền Lảnh Giang (Hà Nam).
Quan Lớn Đệ Tứ Khâm Sai
Danh xưng: Đệ Tứ Tôn Quan, Quan Lớn Đệ Tứ.
Phủ cai quản: Địa Phủ (Miền Đất).
Màu áo: Vàng.
Sự tích và Vai trò: Ông là con trai thứ tư của Vua Cha, được giao quyền khâm sai Tứ Phủ, cai quản miền Địa Phủ. Ông có trách nhiệm ghi chép sổ sinh tử, theo dõi việc phúc tội của người trần và các thanh đồng.
Khi hầu đồng: Tương tự Quan Lớn Đệ Nhất, ông cũng ít khi giáng đồng. Ông thường chỉ về ngự trong các lễ Mở phủ để chứng đàn Địa Phủ, chứng sớ điệp cho các tân đồng. Khi ngự đồng, ông mặc áo vàng, phong thái nghiêm nghị, đạo mạo.
Quan Lớn Đệ Ngũ Tuần Tranh
Danh xưng: Đệ Ngũ Tôn Quan, Quan Lớn Tuần Tranh.
Phủ cai quản: Ông tuần tra khắp năm phương, không cai quản một phủ riêng biệt.
Màu áo: Xanh lam (tím chàm).
Sự tích và Vai trò: Ông là con trai thứ năm của Vua Cha. Sự tích về ông cũng là một câu chuyện bi thương, kể rằng ông vốn là một vị tướng tài ba trấn giữ sông Tranh, bị gian thần hãm hại, phải gieo mình xuống sông tự vẫn để chứng minh sự trong sạch. Sau khi mất, ông rất linh thiêng, thường hiển linh giúp dân trừ tà ma, dẹp trừ ôn dịch. Ông được coi là vị quan võ dũng mãnh, oai hùng nhất trong Ngũ Vị.
Khi hầu đồng: Giá hầu của ông rất đặc trưng, thể hiện rõ khí chất của một vị võ tướng. Khi ngự đồng, ông mặc áo xanh lam thêu rồng, thường múa cờ, long đao, thể hiện sự mạnh mẽ, oai phong lẫm liệt. Đền thờ chính của ông là Đền Quan Lớn Tuần Tranh (Ninh Giang, Hải Dương).
3. Ý nghĩa của việc thờ phụng Ngũ Vị Tôn Quan
Việc thờ phụng Năm vị Quan Lớn không chỉ thể hiện lòng tôn kính đối với các vị thần linh mà còn mang ý nghĩa sâu sắc về một vũ trụ quan có trật tự, có công lý:
Biểu tượng của trật tự vũ trụ: Năm vị Quan trấn giữ năm phương, bốn phủ, tạo nên một thế giới tâm linh có trật tự, lớp lang, nơi mọi thứ đều được cai quản và giám sát.
Biểu tượng của công lý: Các Quan Lớn là người thực thi công lý, thưởng phạt phân minh. Điều này thể hiện khát vọng của người dân về một xã hội công bằng, nơi cái thiện được bảo vệ và cái ác bị trừng trị.
Sự bảo trợ toàn diện: Với việc mỗi vị Quan cai quản một miền, việc thờ phụng Ngũ Vị Tôn Quan mang lại cho các tín hữu cảm giác được bảo vệ, che chở một cách toàn diện trong mọi mặt của cuộc sống, từ trời cao, đất dày, đến sông sâu, núi thẳm.
Ngũ Vị Tôn Quan là những vị đại diện cho quyền lực và trật tự trong vũ trụ quan Đạo Mẫu. Mỗi vị một vẻ, một sự tích, nhưng tất cả đều là những vị thần linh uy nghiêm, luôn dõi theo và che chở cho con người. Hiểu về các Ngài giúp chúng ta có một cái nhìn hoàn chỉnh hơn về hệ thống điện thần Tứ Phủ, một hệ thống vừa huyền bí, vừa gần gũi và giàu giá trị nhân văn.